Vergi açığı, devletin toplayabileceği vergi miktarı ile gerçekte topladığı miktar arasındaki farkı ifade etmektedir ve Türkiye'de kayıt dışı ekonomi, vergi kaçakçılığı ile denetim eksikliklerinden kaynaklanan önemli bir mali sorundur. Çalışma, vergi açığının ekonomik istikrarsızlığa, bütçe açıklarına ve kamu borçlarının artmasına yol açan etkilerini ortaya koymakta ve sürdürülebilir maliye politikalarına katkı sunmaktadır. Bu amaçla çalışmada, Türkiye’de vergi açığının nedenleri incelenmekte, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın İl Teşkilatları aracılığıyla yaptığı vergi denetimlerinin etkinliği değerlendirilmektedir. Çalışmada, vergi açığının ekonomik, toplumsal ve kurumsal boyutları ile denetim uygulamalarının işleyişine odaklanılmış, özellikle katma değer vergisi açığı ön plana çıkarılmış, Avrupa Birliği ülkeleriyle kıyaslamalar yapılmıştır. Gelir İdaresi Başkanlığı raporları, Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Örgütü ve Uluslararası Para Fonu verileri ile akademik çalışmaların incelenmesi sonucunda Türkiye'de katma değer vergisi açığının %20-25, Kurumlar Vergisi açığının %10-15 arasında değiştiği, Avrupa Birliği ortalamasından (%7) yüksek olduğu, risk temelli denetimlerin vergi tahsilatını %15-25 oranında artırdığı ve dijital araçların kaçakçılığı azaltmada kritik rol oynadığı bulguları elde edilmiştir. Sonuçlar, denetim kapasitesinin güçlendirilmesi, teknoloji kullanımının yaygınlaştırılması ve kurumsal düzenlemelerin gerekliliğini vurgulamakta, mali sürdürülebilirlik için kapsamlı bir yol haritası sunmaktadır.
The tax gap, defined as the difference between potential and actual tax collections, constitutes a significant fiscal problem in Türkiye stemming from the informal economy, tax evasion, and deficiencies in audit mechanisms. This study examines the effects of the tax gap on economic instability, budget deficits, and rapid public debt growth, compares Türkiye with European averages, and contributes to sustainable fiscal policy. With this objective, the causes of the tax gap in Türkiye are examined, and the effectiveness of tax audits conducted by the Revenue Administration through its provincial organizations is assessed. The study focuses on the economic, social, and institutional dimensions of the tax gap, with particular emphasis on the value-added tax gap and comparisons with European Union countries. Examining Revenue Administration reports, Organisation for Economic Co-Operation and Development/International Monetary Fund/European Union data, and academic studies it is founded that Türkiye’s value-added tax gap ranges between 20-25% (compared to the European Union average of ~7%), corporate tax gap 10-15%, and overall tax gap significantly higher than European Union peers; risk-based audits increase collections by 15-25%, while digital tools play a critical role in reducing evasion. Conclusions highlight the need for enhanced audit capacity, greater adoption of technology, and institutional reforms, offering a roadmap for fiscal sustainability.